National: એક નિર્ણય જેનાથી આખો દેશ હચમચી ગયો હતો, પ્રિયંકા ચતુર્વેદીએ યાદ કર્યું 1990નો મંડળ આંદોલન

નીટ-યુજી (NEET-UG) પરીક્ષામાં ગડબડને લઈને દિલ્હીના જંતર-મંતર પર થઈ રહેલા વિદ્યાર્થીઓના વિરોધ પ્રદર્શન વચ્ચે શિવસેના (UBT) ના નેતા પ્રિયંકા ચતુર્વેદીએ ૧૯૯૦ના ઐતિહાસિક મંડળ આંદોલનને યાદ કર્યું છે. સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ 'X' પર એક વિડીયો શેર કરતા તેમણે વી.પી. સિંહના સમયમાં થયેલા આંદોલનનો ઉલ્લેખ કર્યો અને જણાવ્યું કે તે સમયે ૬૦થી વધુ વિદ્યાર્થીઓના મોત થયા હતા અને ૨૦૦થી વધુ લોકોએ આત્મદાહનો પ્રયાસ કર્યો હતો.

'IIT દિલ્હીમાં અભ્યાસ કરતા હતા પતિ'

પ્રિયંકા ચતુર્વેદીએ પોતાના પતિનો ઉલ્લેખ કરતા જણાવ્યું કે, તે સમયે તેમના પતિ ભારતીય પ્રોદ્યોગિકી સંસ્થાન (IIT) દિલ્હીમાં વિદ્યાર્થી હતા. તેમણે પણ આ આંદોલનમાં ભાગ લીધો હતો, જેના કારણે પોલીસ દ્વારા તેમની અટકાયત કરવામાં આવી હતી.

૭ ઓગસ્ટ ૧૯૯૦ના રોજ તત્કાલીન પ્રધાનમંત્રી વિશ્વનાથ પ્રતાપ સિંહે મંડળ કમિશનની ભલામણો લાગુ કરવાની જાહેરાત કરી હતી. આ અંતર્ગત અન્ય પછાત વર્ગ (OBC) માટે કેન્દ્ર સરકારની નોકરીઓ અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં ૨૭ ટકા અનામતની જોગવાઈ કરવામાં આવી હતી.

દેશ બે ભાગમાં વહેંચાઈ ગયો હતો

શિવસેના નેતાએ જણાવ્યું કે આ નિર્ણય બાદ દેશ બે ભાગમાં વહેંચાઈ ગયો હતો. સરકારના સમર્થકો માટે આ સામાજિક ન્યાય તરફનું ઐતિહાસિક પગલું હતું, જ્યારે વિરોધીઓ માટે આ એક રાજકીય વોટબેંકની ચાલ હતી જેણે મેરિટ (યોગ્યતા) ની હત્યા કરી દીધી હતી.

૧૯૭૯માં બિંદેશ્વરી પ્રસાદ મંડળની અધ્યક્ષતામાં રચાયેલા મંડળ કમિશને દેશમાં ઓબીસી વસ્તી આશરે ૫૨ ટકા હોવાનો અંદાજ લગાવ્યો હતો અને અનામતની ભલામણ કરી હતી.

કેમ્પસ બન્યા આંદોલનનું મેદાન અને ૬૦ વિદ્યાર્થીઓના મોત

અનામત લાગુ થતાં જ રાતોરાત દેશભરની તમામ કોલેજો અને યુનિવર્સિટીઓમાં મોટો વિરોધ શરૂ થઈ ગયો. ઉત્તર ભારતમાં આ આંદોલન ખૂબ જ ઉગ્ર બન્યું હતું.

સપ્ટેમ્બર ૧૯૯૦માં દિલ્હીના ૨૦ વર્ષીય વિદ્યાર્થી રાજીવ ગોસ્વામીએ લાઈવ ટેલિવિઝન પર પોતાના પર કેરોસીન છાંટીને આત્મદાહ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. તે બચી ગયો પરંતુ આ ઘટના બાદ સમગ્ર દેશમાં ભયાનક ચેન રિએક્શન શરૂ થઈ ગયું. ૨૦૦થી વધુ યુવાનોએ આત્મદાહનો પ્રયાસ કર્યો, જેમાં ૬૦ જેટલા વિદ્યાર્થીઓ સળગી જવાથી મૃત્યુ પામ્યા હતા.

સુપ્રીમ કોર્ટનો ચુકાદો અને વર્તમાન સ્થિતિ

૧૯૯૨માં સુપ્રીમ કોર્ટે ૨૭% ક્વોટાને યથાવત રાખ્યો, પરંતુ આર્થિક રીતે સમૃદ્ધ લોકોને આ લાભમાંથી બહાર રાખવા માટે 'ક્રીમી લેયર' નો નિયમ ઉમેર્યો.

પ્રિયંકા ચતુર્વેદીએ વર્તમાન પેપર લીક અને પરીક્ષાની ગડબડી સામે જંતર-મંતર પર વિરોધ કરી રહેલા વિદ્યાર્થીઓનો ઉલ્લેખ કરતા કહ્યું કે, દાયકાઓ પછી પણ આંદોલનની મુખ્ય શીખ એ જ છે કે શૈક્ષણિક કેમ્પસ જ ભારતીય લોકશાહીના સૌથી મોટા પ્રહરી છે.