National: અખાતી દેશોમાં દર અઠવાડિયે 3 ભારતીયોના મોત, 3 વર્ષમાં 800થી વધુ લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા; સામે આવ્યું મોટું કારણ

વિદેશમાં કામ કરવા ગયેલા ભારતીય નાગરિકોના જીવન સાથે જોડાયેલા એક ચિંતાજનક સમાચાર સામે આવ્યા છે. ભારતીય વિદેશ મંત્રાલયના આંકડા મુજબ, વર્ષ ૨૦૨૩ થી ૨૦૨૫ વચ્ચે વિદેશમાં કામ કરતી વખતે ૮૦૦થી વધુ ભારતીય પ્રવાસીઓના મોત થયા છે.

ચોંકાવનારી વાત એ છે કે આમાંથી ૫૫% મોત અખાતી (ગલ્ફ) દેશોમાં થયા છે, જ્યાં સરેરાશ દર અઠવાડિયે લગભગ ૩ મજૂરોના જીવ ગયા છે. ગયા મહિને કતારમાં થયેલા એક વિસ્ફોટમાં ૧૨ ભારતીયોના મોત બાદ આ અકસ્માતો અને સુરક્ષામાં બેદરકારીને લઈને ફરી એકવાર ચિંતા વધી ગઈ છે.

કયા દેશમાં કેટલા મોત?

દેશોની યાદીમાં સાઉદી અરેબિયા સૌથી ઉપર છે, જ્યાં ૩ વર્ષમાં સૌથી વધુ ૧૮૨ મોત નોંધાયા છે, એટલે કે દર અઠવાડિયે એકથી વધુ ભારતીય મજૂરે પોતાનો જીવ ગુમાવવો પડ્યો છે. આ પછી સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) નો નંબર આવે છે, જ્યાં ૧૨૮ મોત થયા છે. આ સિવાય, અખાતી દેશોમાંથી જ આત્મહત્યાના સૌથી વધુ કિસ્સાઓ પણ સામે આવ્યા છે, જે ત્યાં કામ કરતા પ્રવાસી મજૂરોના કઠિન સંઘર્ષને દર્શાવે છે.

મોત અને અકસ્માતોના મુખ્ય કારણો શું છે?

તેલંગાણા એનઆરઆઈ માઈગ્રન્ટ્સ એસોસિએશન અને નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, આ મોતો પાછળ ઘણા મોટા કારણો જવાબદાર છે:

• સુરક્ષા નિયમોની અવગણના: મજૂરો દ્વારા હેલ્મેટ, શૂઝ અને ગ્લોવ્ઝ જેવા સુરક્ષા સાધનોનો ઉપયોગ ન કરવો અથવા કંપનીઓ દ્વારા સેફ્ટી પ્રોટોકોલનું પાલન ન કરાવવું.

• અતિશય ગરમીમાં કામ: મજૂરો ૪૫ ડિગ્રી સેલ્સિયસથી વધુ તાપમાનમાં કામ કરે છે અને પછી ૨૦ ડિગ્રી સેલ્સિયસ જેટલા ઠંડા રૂમમાં પાછા ફરે છે. તાપમાનમાં ૨૦-૨૫ ડિગ્રીના આ અચાનક ફેરફારથી ગંભીર સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ ઊભી થાય છે.

• જોખમી ક્ષેત્રો: મોટાભાગના ભારતીયો કન્સ્ટ્રક્શન, રિટેલ, વેરહાઉસ અને ઓટોમોબાઈલ જેવા ક્ષેત્રોમાં કામ કરે છે, જ્યાં જોખમ ખૂબ વધારે હોય છે.

આત્મહત્યા અને માનસિક તણાવના કારણો

એસોસિએશનના જણાવ્યા અનુસાર, મજૂરોમાં આત્મહત્યાના કિસ્સાઓ પાછળ ખરાબ રહેણીકેહણી જવાબદાર છે. મજૂરોને અત્યંત સાંકડી જગ્યાઓમાં રહેવું પડે છે અને ખાવાની ગુણવત્તા પણ સારી હોતી નથી.

• લાંબી શિફ્ટ અને પગાર ન મળવો: મજૂરો દિવસમાં ૧૨-૧૨ કલાક કામ કરે છે, પરંતુ ઘણીવાર તેમને ૩ મહિના સુધી પગાર મળતો નથી. પગાર મળે ત્યારે પણ મનસ્વી રીતે પૈસા કાપી લેવામાં આવે છે, જેનાથી માનસિક તણાવ વધે છે.

• કંપનીઓની બેદરકારી: ઘણી કંપનીઓ કામ દરમિયાન થયેલા મોતને કુદરતી મોત (જેમ કે હાર્ટ એટેક) ગણાવીને પોતાની જવાબદારીમાંથી છટકી જાય છે. ખૂબ જ ઓછી કંપનીઓ વીમા દ્વારા વળતર આપે છે.

સરકાર અને દૂતાવાસોના પ્રયાસો

આ આંકડાઓને ધ્યાનમાં રાખીને વિદેશ મંત્રાલયે (MEA) જણાવ્યું છે કે સરકાર વિદેશમાં રહેતા ભારતીયોની સુરક્ષા અને કલ્યાણને સર્વોચ્ચ પ્રાધાન્ય આપે છે. નવી દિલ્હી ઉપરાંત દુબઈ, રિયાધ અને જેદ્દાહ જેવા શહેરોમાં 'પ્રવાસી ભારતીય સહાયતા કેન્દ્ર' બનાવવામાં આવ્યા છે.

ભારતીય મિશન સતત લેબર વિંગ દ્વારા કામ કરી રહ્યા છે. દૂરના વિસ્તારોમાં જઈને ઓપન હાઉસ અને કેમ્પ યોજવામાં આવે છે જેથી મજૂરોના પ્રશ્નો સાંભળી શકાય. આ સાથે મહિલાઓની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે માત્ર સરકારી એજન્સીઓને જ 'ઈ-માઈગ્રેટ' પોર્ટલ દ્વારા ECR પાસપોર્ટ ધરાવતી મહિલાઓને ગલ્ફ દેશોમાં મોકલવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે.