National: વૈજ્ઞાનિકોના રાજીનામા અને VRS અંગેના નિયમો કડક, ISROમાંથી 100થી વધુ નિષ્ણાતો છૂટા થયા બાદ સરકારે લીધો મોટો નિર્ણય

ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંસ્થા (ISRO) અને ભારતના અંતરિક્ષ વિભાગમાં (DoS) હાલમાં મોટો વહીવટી ગરમાવો જોવા મળી રહ્યો છે. ઇસરોના ઘણા સિનિયર વૈજ્ઞાનિકો અને ટેકનિકલ નિષ્ણાતો રાજીનામા આપીને ખાનગી સ્પેસ કંપનીઓ તરફ વળી રહ્યા છે. છેલ્લા એક વર્ષમાં અંદાજે 100થી 120 જેટલા વૈજ્ઞાનિકોએ નોકરી છોડી દીધી છે, જેમાં 'ગગનયાન' અને 'ચંદ્રયાન-૩' જેવા દેશના સૌથી મહત્વકાંક્ષી પ્રોજેક્ટ્સ સાથે જોડાયેલા ડિરેક્ટર્સ અને મેનેજર્સ પણ સામેલ છે.

અવકાશ ક્ષેત્રના આ મહા-પલાયનને (બ્રેઈન ડ્રેઈન) રોકવા માટે ભારત સરકારે હવે એક અત્યંત કડક પગલું ભર્યું છે.

રાજીનામા અને VRS માટે હવે હેડક્વાર્ટરની મંજૂરી ફરજિયાત

સરકારના અંતરિક્ષ વિભાગે ૧૪ જુલાઈના રોજ એક નવો આંતરિક આદેશ (ઇન્ટરનલ મેમોરેન્ડમ) જારી કર્યો છે. આ નવા નિયમ અંતર્ગત:

• 'ગ્રુપ A' ના વૈજ્ઞાનિક અને ટેકનિકલ સ્ટાફના રાજીનામા કે સ્વૈચ્છિક નિવૃત્તિ (VRS) ની વિનંતીઓને હવે સ્થાનિક સ્તરે રૂટિન પ્રક્રિયા તરીકે સરળતાથી સ્વીકારવામાં આવશે નહીં.

• સ્પેસ સેન્ટર્સના ડિરેક્ટર્સને કડક સૂચના આપવામાં આવી છે કે જ્યાં સુધી સંબંધિત સ્પેસ મિશન સંપૂર્ણ રીતે પૂર્ણ ન થાય, ત્યાં સુધી તેઓ પોતાની કક્ષાએથી આવા કોઈ પ્રસ્તાવોને મંજૂરી આપી શકશે નહીં.

• રાજીનામા કે વીઆરએસના દરેક કેસને યોગ્ય ભલામણો અને નક્કર કારણો સાથે અંતિમ નિર્ણય માટે સીધા જ ઇસરો મુખ્યાલય (હેડક્વાર્ટર) ખાતે મોકલવાના રહેશે.

જો કે, ઇસરોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ આને એક સામાન્ય વહીવટી પ્રક્રિયા ગણાવી છે, જેથી રાષ્ટ્રીય મહત્વના પ્રોજેક્ટ્સને અચાનક થતા નુકસાનથી બચાવી શકાય.

કયા સેન્ટર્સમાંથી કેટલા વૈજ્ઞાનિકોએ નોકરી છોડી?

સત્તાવાર રીતે આંકડો જાહેર કરાયો નથી, પરંતુ સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર છેલ્લા એક વર્ષમાં ૧૦૦ થી વધુ તજજ્ઞોએ ઇસરો છોડ્યું છે:

• વિક્રમ સારાભાઈ સ્પેસ સેન્ટર (VSSC): ઇસરોના આ સૌથી મોટા સેન્ટરમાંથી અંદાજે ૨૦ જેટલા વૈજ્ઞાનિકોએ રાજીનામા આપ્યા છે, જેમાં LVM-3 ના પ્રોજેક્ટ ડિરેક્ટર વિક્ટર જોસેફ પણ સામેલ છે.

• યુ.આર. રાવ સેટેલાઇટ સેન્ટર (URSC): ૧,૩૩૯ કર્મચારીઓ ધરાવતા આ સેન્ટરમાંથી અંદાજે ૮૦ લોકોએ નોકરી છોડી છે, જેમાં ચંદ્રયાન-૩ ના પ્રોજેક્ટ મેનેજર આદિત્ય રલ્લાપલ્લી જેવા દિગ્ગજો સામેલ છે.

જો કે, ઇસરોના કુલ ૧૪,૬૦૦ થી વધુ કર્મચારીઓની સરખામણીએ આ સંખ્યા નાની છે, પરંતુ મહત્વના મિશન્સ પર તેની સીધી અસર પડી રહી છે.

વૈજ્ઞાનિકો કેમ છોડી રહ્યા છે ઇસરો?

હાલમાં ભારતમાં ખાનગી અવકાશ ક્ષેત્ર (Private Space Sector) ખૂબ જ ઝડપથી આગળ વધી રહ્યું છે. નવી સ્પેસ સ્ટાર્ટઅપ કંપનીઓમાં અનુભવી વૈજ્ઞાનિકોની માંગ વ્યાપક સ્તરે વધી છે. આ ખાનગી કંપનીઓ ઇસરોના વૈજ્ઞાનિકોને આકર્ષક પેકેજ અને મોંઘી સેલરી ઓફર કરી રહી છે, જે પ્રતિભાશાળી વૈજ્ઞાનિકોના ઇસરો છોડવાનું મુખ્ય કારણ માનવામાં આવી રહ્યું છે.