National: જન્મ અને મૃત્યુની નોંધણીમાં મોડું કર્યું તો વધશે મુશ્કેલીઓ, કેન્દ્ર સરકારે નિયમો કર્યા વધુ કડક

નાગરિક નોંધણી (Civil Registration) કાયદામાં પ્રસ્તાવિત સુધારા હેઠળ, જે લોકો બે વર્ષની અંદર જન્મ અને મૃત્યુની માહિતી સંબંધિત અધિકારીઓને સબમિટ નહીં કરે, તેમણે હવે નોંધણી માટે વધુ કડક કાનૂની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થવું પડશે.

કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો છે કે, બે વર્ષ કે તેથી વધુ સમય વીતી ગયા પછી જાહેર કરવામાં આવેલી જન્મ અને મૃત્યુની ઘટનાઓની નોંધણી હવે માત્ર ફર્સ્ટ-ક્લાસ જ્યુડિશિયલ મેજિસ્ટ્રેટ (First-class Judicial Magistrate) ના સીધા આદેશ પર જ થઈ શકશે. આ નવો નિયમ હાલના જૂના નિયમનું સ્થાન લેશે, જેમાં અગાઉ ડિસ્ટ્રિક્ટ મેજિસ્ટ્રેટ (DM), એસડીએમ (SDM) અથવા એક્ઝિક્યુટિવ મેજિસ્ટ્રેટ આવા મોડા કેસોને મંજૂરી આપી શકતા હતા.

ગૃહ મંત્રાલયે કેબિનેટ સમક્ષ મૂક્યો પ્રસ્તાવ

ગૃહ મંત્રાલય દ્વારા લાવવામાં આવેલા 'જન્મ અને મૃત્યુ નોંધણી અધિનિયમ' (Birth and Death Registration Act) માં આ સુધારાને કેબિનેટ સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવ્યો છે. સત્તાવાર સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આ ફેરફારનો મુખ્ય હેતુ વિલંબથી થતી નોંધણીના નિયમોને કડક બનાવવાનો અને દેશમાં જન્મ-મરણનો રેકોર્ડ લગભગ રિયલ-ટાઇમમાં (Real-time) નોંધવાનો છે. આ સચોટ ડેટા સરકારી પોલિસી બનાવવા અને વહીવટી કામકાજ સુચારૂ ચલાવવા માટે ખૂબ જ જરૂરી છે, તેમજ તેનાથી દસ્તાવેજોના દુરુપયોગ કે છેતરપિંડીને પણ રોકી શકાશે.

હાલનો નિયમ શું છે અને તેમાં શું બદલાશે?

હાલની કાનૂની વ્યવસ્થા અનુસાર, નિયમો નીચે મુજબ કામ કરે છે:

• 21 દિવસની અંદર: કોઈપણ જન્મ અથવા મૃત્યુની નોંધણી ઘટનાના 21 દિવસની અંદર ડિજિટલ સિવિલ રજીસ્ટ્રેશન સિસ્ટમ (CRS) દ્વારા સ્થાનિક રજિસ્ટ્રાર પાસે કરાવવી ફરજિયાત છે.

• 30 દિવસથી 1 વર્ષ સુધી: જો માહિતી 30 દિવસ પછી પરંતુ એક વર્ષની અંદર આપવામાં આવે, તો ડિસ્ટ્રિક્ટ રજિસ્ટ્રાર અથવા નિર્ધારિત અધિકારીની લેખિત મંજૂરી, વિલંબ ફી અને સેલ્ફ-એટેસ્ટેડ દસ્તાવેજો સબમિટ કરીને નોંધણી થઈ શકે છે.

• 1 વર્ષથી વધુ વિલંબ પર (નવો સુધારો): કાયદાની કલમ ૧૩(૩) હેઠળ, અત્યાર સુધી એક વર્ષથી વધુ વિલંબ થાય તો ડીએમ અથવા એસડીએમ મંજૂરી આપી શકતા હતા. પ્રસ્તાવિત ફેરફાર મુજબ, બે વર્ષ સુધીના વિલંબ માટે આ વ્યવસ્થા ચાલુ રહેશે, પરંતુ જો વિલંબ બે વર્ષ કરતાં વધુ હશે, તો સામાન્ય વહીવટી મંજૂરીને બદલે સીધા જ્યુડિશિયલ મેજિસ્ટ્રેટની કોર્ટના આદેશની જરૂર પડશે.

આ કડક પગલાથી સરકાર સરકારી સબસિડી, કલ્યાણકારી યોજનાઓ અને નાગરિકોના ચોક્કસ આંકડાઓનું વ્યવસ્થિત સંચાલન કરવા માંગે છે. તેથી, કોઈપણ મુશ્કેલીથી બચવા માટે સમયસર જન્મ-મરણની નોંધણી કરાવી લેવી હિતાવહ છે.