National: મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરની પસંદગી સમિતિમાં CJI કેમ નથી? સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારને પૂછ્યો સવાલ

સુપ્રીમ કોર્ટે ચીફ ઈલેક્શન કમિશ્નર (CEC) અને ઈલેક્શન કમિશ્નરો (EC) ની નિમણૂક પદ્ધતિ અંગે કેન્દ્ર સરકારને કેટલાંક આકરા સવાલો પૂછ્યા છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું હતું કે ઈલેક્શન કમિશને માત્ર સ્વતંત્ર રીતે કામ જ નથી કરવાનું, પરંતુ તે નિષ્પક્ષ અને સ્વતંત્ર દેખાવું પણ જોઈએ.

જસ્ટિસ દીપાંકર દત્તા અને જસ્ટિસ સતીશ ચંદ્ર શર્માની બેંચે સવાલ કર્યો હતો કે, જ્યારે CBI ડાયરેક્ટર અને લોકપાલની પસંદગી સમિતિમાં દેશના ચીફ જસ્ટિસ (CJI) ને રાખવામાં આવે છે, તો પછી લોકશાહી માટે સૌથી મહત્વપૂર્ણ એવા CEC અને EC જેવા પદો માટે CJI ને પેનલમાંથી બહાર કેમ રાખવામાં આવ્યા છે?

કોર્ટે ચુકાદો અનામત રાખ્યો

જસ્ટિસ દીપાંકર દત્તા અને સતીશ ચંદ્ર શર્માની ખંડપીઠે કેન્દ્ર સરકારની એ અરજી પર પોતાનો ચુકાદો અનામત રાખ્યો છે જેમાં આ સમગ્ર મામલાને બંધારણીય બેંચ (Constitution Bench) પાસે મોકલવાની માંગ કરવામાં આવી છે.

સુનાવણી દરમિયાન કોર્ટે ટિપ્પણી કરી હતી કે, "આ કોઈ અવિશ્વાસની વાત નથી, પરંતુ નિષ્પક્ષતા દેખાવી પણ જોઈએ. જેમ માત્ર ન્યાય આપવો પૂરતો નથી, પરંતુ ન્યાય થતો દેખાવો પણ જરૂરી છે."

શું છે ૨૦૨૩નો નવો કાયદો?

વર્ષ ૨૦૨૩માં સુપ્રીમ કોર્ટની ૫ જજોની બેંચે આદેશ આપ્યો હતો કે જ્યાં સુધી સંસદ નવો કાયદો ન બનાવે ત્યાં સુધી CEC અને EC ની નિમણૂક PM, CJI અને વિપક્ષના નેતા વાળી સમિતિ કરશે. જોકે, ત્યારબાદ સંસદે ૨૦૨૩માં એક નવો કાયદો પસાર કર્યો, જેમાં CJI ની જગ્યાએ વડાપ્રધાન દ્વારા પસંદ કરાયેલા એક કેબિનેટ મંત્રીનો સમાવેશ કરાયો. હાલની પેનલમાં ૩ સભ્યો છે: PM, વિપક્ષના નેતા અને PM દ્વારા પસંદ કરાયેલા મંત્રી. આ જ કાયદાની વૈધતાને કોર્ટમાં પડકારવામાં આવી છે.

કેન્દ્ર સરકારની દલીલ

સરકાર તરફથી સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ દલીલ કરી હતી કે કોર્ટ એવું માનીને ન ચાલી શકે કે PM કશું ખોટું કરશે. PM ના પદની એક ગરિમા અને પવિત્રતા હોય છે. લોકોએ વડાપ્રધાન પર વિશ્વાસ રાખવો જોઈએ. જો કેબિનેટ પસંદ કરવામાં સલાહની જરૂર નથી હોતી, તો CEC પસંદ કરવામાં કેમ?

એટર્ની જનરલ આર. વેંકટરામણીએ જણાવ્યું હતું કે સંસદની પસંદગી પર સવાલ ઉઠાવી શકાય નહીં અને સંસદનો અવાજ બંધ કરી શકાય નહીં. સરકારે આ મામલાને મોટી બંધારણીય બેંચને સોંપવાની માંગ કરી હતી.

વકીલોએ સરકારની માંગનો વિરોધ કર્યો

સિનીયર એડવોકેટ પ્રશાંત ભૂષણ, ગોપાલ શંકરનારાયણન અને અન્ય વકીલોએ સરકારની આ માંગનો સખત વિરોધ કર્યો હતો. તેમણે દલીલ કરી હતી કે ૨૦ દિવસની સુનાવણી પૂર્ણ થયા બાદ સરકાર હવે આ માંગ કરી રહી છે. બંને પક્ષોની સુનાવણી પૂર્ણ થયા બાદ કોર્ટે પોતાનો આદેશ સુરક્ષિત રાખ્યો છે. હવે કોર્ટ નક્કી કરશે કે આ કેસ મોટી બેંચને સોંપવો કે નહીં.