Lifestyle: ઘૂમર કરતી વખતે મહિલાઓ કેમ ઢાંકે છે ચહેરો? કબીલામાંથી નીકળીને રાજઘરાના સુધી પહોંચવાની રસપ્રદ વાર્તા

રાજસ્થાન પોતાની ભવ્ય કળા અને સમૃદ્ધ સંસ્કૃતિ માટે સમગ્ર વિશ્વમાં જાણીતું છે, જેમાં સૌથી મોખરે 'ઘૂમર' (Ghoomar) નું નામ આવે છે. ઘૂમર રાજસ્થાનનું પરંપરાગત લોકનૃત્ય છે, જે આજે વૈશ્વિક સ્તરે પ્રખ્યાત છે. રાજસ્થાનમાં લગ્નપ્રસંગોથી લઈને તીજ અને ગણગૌર જેવા તહેવારો પર મહિલાઓ દ્વારા ઘૂમર અચૂક કરવામાં આવે છે.

પોતાના ગોળાકાર ઘેરા અને સુંદર લય-તાલ માટે જાણીતા આ નૃત્યનો ઇતિહાસ અને તેની પાછળની પરંપરાઓ અત્યંત રસપ્રદ છે. ચાલો જાણીએ કે ઘૂમરની શરૂઆત કેવી રીતે થઈ અને આ નૃત્યમાં ઘૂમટો (ચેહરો ઢાંકવો) કેમ તાણવામાં આવે છે.

કબીલાથી લઈને રાજમહેલ સુધીની સફર

'ઘૂમર' શબ્દ મૂળ 'ઘૂમવા' (ગોળ ફરવા) પરથી બન્યો છે. આ નૃત્ય ગોળાકાર વર્તુળમાં ઘૂમતા-ઘૂમતા કરવામાં આવે છે, તેથી તેનું નામ ઘૂમર પડ્યું.

• ભીલ જનજાતિ સાથે કનેક્શન: આ નૃત્યનો ઇતિહાસ સદીઓ જૂનો છે. એવું માનવામાં આવે છે કે તેની શરૂઆત ભીલ જનજાતિ દ્વારા કરવામાં આવી હતી. પ્રાચીન સમયમાં ભીલ સમુદાયની મહિલાઓ દેવી સરસ્વતીની પૂજા કરવા અને ખુશીના પ્રસંગોએ ગોળ કુંડાળામાં નૃત્ય કરતી હતી.

• રાજવી દરબારનો હિસ્સો: જ્યારે રાજસ્થાન પર રાજપૂત રાજાઓનું શાસન આવ્યું, ત્યારે ભીલ જનજાતિનું આ લોકનૃત્ય રાજઘરાના સુધી પહોંચ્યું. કછવાહા રાજવંશના સમયગાળા દરમિયાન ઘૂમરને શાહી દરબારમાં વિશેષ સ્થાન મળ્યું અને રાજપૂત મહિલાઓએ તેને અપનાવ્યું. આ રીતે એક કબીલામાંથી શરૂ થયેલું નૃત્ય રાજવી વૈભવ અને ગરિમાનું પ્રતીક બની ગયું.

ઘૂમર કેમ આટલું ખાસ છે? જાણો તેની ટેકનિક

શાલીનતાનું પ્રતીક: ઘૂમર નૃત્યની સૌથી મોટી વિશેષતા તેની શાલીનતા અને મર્યાદા છે. આ નૃત્ય દરમિયાન મહિલાઓની ચાલ અને હાથના લયબદ્ધ ઈશારા જોવાલાયક હોય છે.

ચહેરો ઢાંકવા પાછળનું કારણ:

આ નૃત્ય રાજપૂતી શાન અને મર્યાદા સાથે જોડાયેલું હોવાથી, પરંપરાગત રીતે તેને ચેહરો ઢાંકીને કરવામાં આવે છે. આજે પણ મહિલાઓ ઘૂમર કરતી વખતે પોતાની ઓઢણી (દુપટ્ટા) વડે ઘૂમટો તાણે છે. રાજવી રસોડા અને દરબારોમાં પરદા પ્રથા અને વડીલો પ્રત્યે આદર દર્શાવવા માટે આ પ્રથા શરૂ થઈ હતી, જેને આજે પણ ગરિમા અને સંસ્કારનું પ્રતીક માનીને જાળવી રાખવામાં આવી છે.

ઘૂમરનો શાહી પોશાક અને પરંપરાગત સંગીત

ઘૂમર રાજવી મહેલોમાંથી લોકમાનસ સુધી પહોંચ્યું હોવાથી તેનો પોશાક પણ અત્યંત ભવ્ય અને શાહી હોય છે.

• પરંપરાગત વસ્ત્રો: મહિલાઓ ભારે ઘેરવાળો ચણિયાચોળી (લહેંગા) પહેરે છે, જેના પર ગોટા-પત્તી, જરી અને આભલા (મિરર વર્ક) નું સુંદર કામ હોય છે. જ્યારે મહિલાઓ ગોળ ઘૂમે છે ત્યારે આ લહેંગાનો ઘેરાવ નૃત્યની સુંદરતામાં ચાર ચાંદ લગાવી દે છે.

• રાજસ્થાની ઘરેણાં: આ પોશાક સાથે પરંપરાગત રાજસ્થાની આભૂષણો પહેરવામાં આવે છે, જેમાં માથા પર બોરલો, ગળામાં હંસલી, હાથમાં લાખની બંગડીઓ, નાકમાં નથણી અને કાનમાં ઝુમખા સામેલ છે.

• લોક સંગીત: ઘૂમર માટે ખાસ પરંપરાગત ગીતો ગાવામાં આવે છે, જેમાં સૌથી પ્રખ્યાત ગીત 'મ્હારી ઘૂમર છે નખરાલી એ માય...' છે. આ ગીતના સૂર અને ઢોલના ધબકારા એટલા મધુર હોય છે કે કોઈપણ વ્યક્તિના પગ આપોઆપ થિરકવા લાગે છે.

ટૂંકમાં, ભલે આજે સમય બદલાયો હોય, પરંતુ ઘૂમર આજે પણ રાજસ્થાની સંસ્કૃતિના હૃદય સમાન છે, જે સદીઓ જૂના ઇતિહાસને પોતાની અંદર સમેટીને બેઠું છે.