Lifestyle: ચોમાસું આવતા જ કેમ વધી જાય છે સાંધાનો દુખાવો? સાચું કારણ જાણી લેશો તો નહીં વધે તકલીફ

કળકળતી ગરમી બાદ જ્યારે ચોમાસું દસ્તક આપે છે ત્યારે હવામાનમાં રાહત તો મળે છે, પરંતુ ઘણા લોકો માટે આ ઋતુ નવી મુસીબત લઈને આવે છે. વરસાદની સીઝનમાં સાંધાનો દુખાવો, સોજો અને શરીરમાં જકડન થવી એક સામાન્ય સમસ્યા બની જાય છે.

રુમેટોઇડ આર્થરાઇટિસ અને ઓસ્ટિઓઆર્થરાઇટિસના દર્દીઓ અથવા જૂની ઈજા ધરાવતા લોકો માટે આ હવામાન શારીરિક અગવડતા વધારે છે. વરસાદના દિવસોમાં સાંધાનો દુખાવો વધવો એ કોઈ માનસિક વહેમ નથી, પરંતુ તેની પાછળ વૈજ્ઞાનિક અને વાતાવરણીય કારણો જવાબદાર છે.

ચોમાસામાં સાંધાનો દુખાવો વધવાના વૈજ્ઞાનિક કારણો:

• વાતાવરણીય દબાણ (Barometric Pressure) ઘટે છે: વરસાદ દરમિયાન વાતાવરણનું દબાણ ઘટી જાય છે, જેના કારણે સાંધાની આસપાસના ટિશ્યૂ (પેશીઓ) ફેલાવા લાગે છે. સોજો કે સંધિવા ધરાવતા સાંધા પર આ ફેલાવો નસો પર વધારાનું દબાણ લાવે છે, જેથી દુખાવો વધે છે.

• તાપમાનમાં ઘટાડો અને નસોનું સંકોચાવું: હવામાન અચાનક ઠંડું થતાં રક્તવાહિનીઓ સંકોચાય છે. ઠંડી અને ભેજવાળી હવાને કારણે સાંધાના લિગામેન્ટ્સ અને ટેન્ડન્સ સખત થઈ જાય છે, જેથી હાથ-પગ વાળવામાં તકલીફ પડે છે.

• હવામાં ભેજનું ઊંચું પ્રમાણ: ચોમાસામાં ભેજ વધી જવાથી શરીરનું નેચરલ 'ફ્લુઇડ બેલેન્સ' બગડે છે. પરસેવો ન થવાને કારણે શરીરમાં લિક્વિડ જમા થાય છે, જેથી હાથ, પગના ઘૂંટી અને ઘૂંટણના સાંધામાં સોજો આવે છે.

• શારીરિક પ્રવૃત્તિઓમાં ઘટાડો: વરસાદને કારણે ઘરમાં બેસી રહેવાથી સાંધામાં રહેલું સાયનોવિયલ ફ્લુઇડ (Synovial Fluid) જામી જાય છે, જેનાથી હલનચલન કરતી વખતે સાંધા જકડાઈ ગયેલા અનુભવાય છે.

ચોમાસામાં સાંધાની સંભાળ રાખવા માટેના ઉપાયો:

ઠંડી અને ભેજથી બચો: ACની સીધી હવામાં બેસવાનું કે લાંબો સમય ભીના કપડાં પહેરવાનું ટાળો. દર્દવાળા સાંધા પર ગરમ કપડું કે ની-સ્લીવ્સ (Knee Sleeves) પહેરી રાખો.

ઘરમાં જ હળવી કસરત કરો: સાંધામાં બ્લડ સર્ક્યુલેશન જાળવી રાખવા માટે ઘરમાં જ વૉકિંગ, સ્ટ્રેચિંગ કે હળવો યોગાભ્યાસ કરો.

ગરમ શેક કરો: દુખાવાની જગ્યાએ ૧૫ થી ૨૦ મિનિટ હીટિંગ પેડ અથવા ગરમ પાણીની થેલીથી શેક કરો. તેનાથી સ્નાયુઓની જકડન દૂર થાય છે.

આહાર અને પાણી પર ધ્યાન આપો: દિવસ દરમિયાન નવશેકું (હૂંફાળું) પાણી પીઓ. આહારમાં હળદર, આદુ, અખરોટ અને ઓમેગા-૩ યુક્ત વિરોધી સોજા વાળા (Anti-inflammatory) ખોરાકનો સમાવેશ કરો.

વિટામિન-ડી મેળવો: વાદળછાયા વાતાવરણમાં તડકો ન મળવાથી વિટામિન-ડી ઘટે છે. જરૂર જણાય તો ડોક્ટરની સલાહથી વિટામિન-ડીના સપ્લીમેન્ટ્સ લો.

ડોક્ટર પાસે ક્યારે જવું? વરસાદમાં હળવી જકડન સામાન્ય છે, પરંતુ જો સાંધામાં સતત અતિશય સોજો, લાલાશ, ગરમી અનુભવાય કે પગ પર વજન મૂકવામાં અસહ્ય દુખાવો થાય, તો વિલંબ કર્યા વગર તબીબી સલાહ લેવી જોઈએ.