Lifestyle: ભારતની નથી તમારી ફેવરિટ 'જલેબી', પશ્ચિમ એશિયાના દેશો સાથે જોડાયેલો છે આ મીઠાઈનો ઈતિહાસ

ગરમાગરમ અને કુરકુરી જલેબીનો સ્વાદ કોને પસંદ નથી હોતો? ભારતીય મીઠાઈઓમાં જલેબીનું એક ખાસ સ્થાન છે. સવારે દૂધ-જલેબીનો નાસ્તો હોય કે પછી કોઈ તહેવાર કે શુભ પ્રસંગ, જલેબી દરેક ઉત્સવને ખાસ બનાવી દે છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે કરોડો ભારતીયોના દિલ પર રાજ કરનારી આ મીઠાઈ મૂળ ભારતની નથી?

જી હા, જલેબી ભારતની શોધ નથી, પરંતુ તે બહારથી આવેલી મીઠાઈ છે. જલેબીનો ઈતિહાસ પશ્ચિમ એશિયા (મિડલ ઈસ્ટ) ના દેશો સાથે જોડાયેલો છે. ચાલો જાણીએ જલેબીના રસપ્રદ ઈતિહાસ વિશે.

જલેબી પહેલાં હતી 'જલાબિયા'

જલેબીની ઉત્પત્તિ પશ્ચિમ એશિયાથી માનવામાં આવે છે. મધ્યકાલીન અરબ જગતમાં તેને 'જલાબિયા' (Zalabia) કહેવામાં આવતી હતી અને ફારસ (ઈરાન) માં તે 'જુલબિયા' તરીકે ઓળખાતી હતી. ૧૦મી સદીમાં ફારસમાં લખાયેલા પુસ્તકોમાં પણ આ મીઠાઈનો સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ જોવા મળે છે, જે દર્શાવે છે કે તેનો ઈતિહાસ પશ્ચિમ એશિયા સાથે જોડાયેલો છે.

ભારત કેવી રીતે પહોંચી જલેબી?

૧૪મી સદી દરમિયાન મિડલ ઈસ્ટના વેપારીઓ, સૂફી સંતો અને તુર્ક-અફઘાન આક્રમણખોરો સાથે 'જલાબિયા' ભારતમાં આવી. ભારતમાં આવ્યા પછી સ્થાનિક ભાષા અને સંસ્કૃતિના પ્રભાવ હેઠળ 'જલાબિયા' નામ બદલાઈને 'જલેબી' થઈ ગયું. ધીમે ધીમે આ મીઠાઈ ભારતીય સંસ્કૃતિનું અભિન્ન અંગ બની ગઈ.

અલગ-અલગ પ્રદેશોનો અનોખો સ્વાદ

ભારત આવ્યા પછી જલેબીના સ્વરૂપ અને સ્વાદમાં પણ ઘણા સ્થાનિક ફેરફારો થયા:

• ઈમરતી: અડદની દાળના ખીરામાંથી બનતી જલેબી 'ઈમરતી' કહેવાઈ, જેનો અનોખો આકાર અને સ્વાદ હોય છે.

• માવા જલેબી: મધ્યપ્રદેશમાં માવામાંથી બનતી 'માવા જલેબી' ખૂબ જ લોકપ્રિય છે.

• છાનાર જીલપી: પનીર અને છેનામાંથી બનતી જલેબી બંગાળમાં પસંદ કરવામાં આવે છે.

• જલેબો: મોટા કદમાં બનતી મોટી જલેબીને 'જલેબો' કહેવામાં આવે છે.

ભારતીય સંસ્કૃતિનો બની ગઈ હિસ્સો

વેપારીઓ અને આક્રમણખોરો દ્વારા આવેલી આ વાનગીને ભારતના લોકોએ ખુલ્લા દિલથી અપનાવી અને તેમાં પોતાનો દેશી ટચ ઉમેર્યો. આજે જલેબી આપણી સંસ્કૃતિનો એટલો અવિભાજ્ય હિસ્સો બની ગઈ છે કે, જો તમે કોઈને એમ કહો કે જલેબી ભારતીય વાનગી નથી, તો કદાચ કોઈ માને પણ નહીં!