Lifestyle: જે કેચઅપ આજે તમે ચટકારો લઈને ખાઓ છો, ક્યારેક તેમાં ટામેટાં નહીં પણ માછલી અને છીપલાં ઉમેરાતા હતા; જાણો રોચક ઈતિહાસ

બર્ગર હોય, પિઝા હોય કે સેન્ડવિચ, આજે કેચઅપ (Ketchup) વગર દરેક વાનગીનો સ્વાદ અધૂરો લાગે છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે જે લાલચોળ અને સ્વાદિષ્ટ ટોમેટો કેચઅપ આજે આપણી પ્લેટનો હિસ્સો છે, તેની શરૂઆત ભારતમાં કે યુરોપમાં નહીં પણ ચીનમાં થઈ હતી?

આશ્ચર્યની વાત એ છે કે શરૂઆતના કેચઅપમાં ટામેટાંનો ઉપયોગ બિલકુલ થતો નહોતો. ચાલો જાણીએ તેના આ રસપ્રદ ઈતિહાસ વિશે.

ચીનથી થઈ હતી શરૂઆત, પણ ટામેટાં નહોતા!

ઈ.સ. પૂર્વે ૩૦૦ની આસપાસ દક્ષિણ ચીનમાં એક ખાસ પ્રકારનું 'ફર્મેન્ટેડ ફિશ સોસ' ખાવામાં આવતું હતું. તે સોસ બનાવવાની રીત આજના કેચઅપ કરતાં તદ્દન અલગ હતી:

• તેમાં માછલીના આંતરડા અને માસના ટુકડાઓનો ઉપયોગ થતો હતો.

• તેને સોયાબીનની પેસ્ટ સાથે મિક્સ કરીને તૈયાર કરવામાં આવતું.

• સ્થાનિક ભાષામાં લોકો તેને "ગે-થકપ" (Ge-thkup) કે "કોએ-ચેપ" (Koe-chep) કહેતા હતા. લાંબી દરિયાઈ મુસાફરી દરમિયાન ખોરાક બગડે નહીં તે માટે આ સોસ બનાવાતો હતો.

લોકો ટામેટાં ખાવાથી કેમ ડરતા હતા?

૧૫૦૦ની સદીમાં દક્ષિણ અમેરિકાથી ટામેટાંના છોડ ઈંગ્લેન્ડ પહોંચી ગયા હતા, છતાં સદીઓ સુધી લોકોએ તેને ખાવાની હિંમત ન કરી. તે સમયે એક વિચિત્ર ગેરસમજ હતી કે ટામેટાં ઝેરી હોય છે!

ખરેખર, ઈંગ્લેન્ડના અમીર લોકો લેડ (સીસું) માંથી બનેલી પ્લેટોમાં જમતા હતા. જ્યારે ટામેટાં જેવો એસિડિક ખોરાક આ પ્લેટોમાં પીરસવામાં આવતો, ત્યારે એસિડના કારણે પ્લેટનું લેડ ખોરાકમાં ભળી જતું. આ ખાવાથી લોકોને 'લેડ પોઈઝનિંગ' થતું, પરંતુ દોષ નિર્દોષ ટામેટાં પર મઢી દેવાયો હતો.

કેચઅપનો 'સુવર્ણ યુગ'

૧૮મી સદીમાં કેચઅપ બનાવવાની અવનવી વાનગીઓ પ્રખ્યાત થઈ. તે સમયે છીપલાં (Oysters), મશરૂમ, અખરોટ, લીંબુ અને આલૂબુખારા જેવા ફળોમાંથી કેચઅપ બનાવવામાં આવતો હતો. મશરૂમ કેચઅપ પ્રખ્યાત લેખિકા જેન ઓસ્ટેનનો ફેવરિટ માનવામાં આવતો હતો.

ટામેટાંનો ઉપયોગ ક્યારે શરૂ થયો?

ટામેટાંવાળા કેચઅપની પહેલી અધિકૃત રેસિપી ૧૮૧૨માં ફિલાડેલ્ફિયાના વૈજ્ઞાનિક જેબ્સ મીસે તૈયાર કરી હતી. તે સમયે ટામેટાંને "લવ એપલ્સ" (Love Apples) કહેવામાં આવતા હતા. જોકે, આ કેચઅપમાં સરકો (Vinegar) ન હોવાથી તે લાંબો સમય ટકી શકતો નહોતો.

હાઈન્ઝ (Heinz) ની એન્ટ્રી અને લાલ કેચઅપનો જાદુ

ટામેટાંનો કેચઅપ બગડી જવાની આ સમસ્યાનો ઉકેલ ૧૮૭૬માં આવ્યો, જ્યારે 'હાઈન્ઝ' કંપનીએ માર્કેટમાં પોતાનો કેચઅપ ઉતાર્યો. તેમણે ટામેટાં સાથે ડિસ્ટિલ વિનેગર, બ્રાઉન સુગર, મીઠું અને મસાલા ઉમેર્યા. લોકો તેની શુદ્ધતા જોઈ શકે તે માટે તેમણે કાચની બોટલમાં કેચઅપ વેચવાનું શરૂ કર્યું.

આજે હાઈન્ઝ વિશ્વનો સૌથી વધુ વેચાતો કેચઅપ બ્રાન્ડ છે. બજારમાં મળતા આ રેડીમેડ સોસના કારણે લોકોએ હવે ઘરે કેચઅપ બનાવવાનું લગભગ બંધ કરી દીધું છે.