Lifestyle: કિડનીના દર્દીઓ થઈ જાવ સાવધાન! આ એક બેદરકારી વધારી શકે છે 'શિંગલ્સ'નું જોખમ

આપણા શરીરમાં કિડની એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અંગ છે, જેની મુખ્ય જવાબદારી શરીરની આંતરિક સફાઈ કરવાની છે. તે લોહીમાંથી હાનિકારક તત્વોને ગાળીને બહાર કાઢવાનું કામ કરે છે. જોકે, આજકાલની બગડતી જીવનશૈલીના કારણે કિડની સંબંધિત રોગો ઝડપથી વધી રહ્યા છે.

હાલમાં 'ક્રોનિક કિડની ડિસીઝ' (CKD) મોટી સંખ્યામાં લોકોને પોતાની ચપેટમાં લઈ રહ્યો છે. આ બીમારી સાથે જીવતા લોકો માટે યોગ્ય સંભાળ અને સાવચેતી ખૂબ જ જરૂરી છે. પોતાને સ્વસ્થ રાખવા માટે યોગ્ય આહાર, સમયસર દવાઓ અને કિડનીનું નિયમિત ચેકઅપ જરૂરી છે. આંકડાઓ અનુસાર, ભારતની લગભગ ૧૩.૨૪ ટકા વસ્તી CKD નો શિકાર છે, જેનો અર્થ એ થાય કે દર આઠમાંથી એક ભારતીય આ બીમારીનો સામનો કરી રહ્યો છે.

કિડનીની બીમારી શરીરને કરી દે છે નબળું

કિડની આપણા લોહીમાંથી ગંદકી દૂર કરીને ઈમ્યુનિટી સિસ્ટમને મજબૂત બનાવવામાં મદદ કરે છે. ક્રોનિક કિડની ડિસીઝ (CKD) એ એક એવી તબીબી સ્થિતિ છે જેમાં સમય જતાં કિડની ડેમેજ થવા લાગે છે અને તેની કામ કરવાની ક્ષમતા ઘટી જાય છે. આ ગંભીર બીમારી પાછળનું સૌથી મોટું કારણ હાઈ બ્લડ પ્રેશર અને ડાયાબિટીસ માનવામાં આવે છે. CKD થવા પર કિડની યોગ્ય રીતે કામ કરી શકતી નથી, જેનાથી શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ નબળી પડી જાય છે અને દર્દી અન્ય ચેપનો આસાનીથી શિકાર બને છે.

કિડનીના દર્દીઓને રહે છે 'શિંગલ્સ'નો ડર

નબળી ઈમ્યુનિટીના કારણે થતા ઇન્ફેક્શનમાં 'શિંગલ્સ' મુખ્ય છે, જેને હર્પીસ જોસ્ટર વાયરસ (HZV) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. વાસ્તવમાં આ વેરિસેલા-જોસ્ટર વાયરસ (VZV) ના ફરીથી સક્રિય થવાને કારણે ફેલાય છે. આ એ જ વાયરસ છે જેનાથી અછબડા (ચિકનપોક્સ) થાય છે. એકવાર અછબડા થયા પછી આ વાયરસ શરીરમાં નિષ્ક્રિય પડી રહે છે. જ્યારે CKD દર્દીઓમાં કિડનીનું કાર્ય ઘટે છે, ત્યારે યુરેમિયાને કારણે T-સેલ આધારિત રોગપ્રતિકારક શક્તિ નબળી પડી જાય છે. આવી સ્થિતિમાં શરીર આ છુપાયેલા વાયરસને રોકી શકતું નથી, જેથી શિંગલ્સ થવાનું જોખમ વધી જાય છે.

શિંગલ્સના મુખ્ય લક્ષણો

શિંગલ્સ થવા પર શરીર પર લાલ પુરલો અને ખૂબ જ દુખાવો આપતા ફોલ્લા નીકળી આવે છે. ઘણા દર્દીઓમાં આ ફોલ્લા મટી ગયા પછી પણ લાંબા સમય સુધી અસહ્ય દુખાવો થાય છે. આ સ્થિતિને મેડિકલ ભાષામાં 'પોસ્ટ-હર્પેટિક ન્યુરાલ્જિયા' (PHN) કહેવામાં આવે છે, જે અઠવાડિયા કે મહિનાઓ સુધી હેરાન કરી શકે છે.

એક ગ્લોબલ સર્વે અનુસાર, શિંગલ્સનો સામનો કરનારા લગભગ ૪૩% ભારતીયોએ અસહ્ય દુખાવાની વાત સ્વીકારી હતી, જેણે તેમની રોજિંદી પ્રવૃત્તિઓને ખરાબ રીતે પ્રભાવિત કરી હતી. આ ઉપરાંત, દર ત્રણમાંથી એક દર્દીએ માન્યું કે આ ભયાનક દુખાવાના કારણે તેઓ ન તો પોતાનું કામ કરી શક્યા કે ન તો કોઈ સામાજિક કાર્યક્રમમાં ભાગ લઈ શક્યા.

CKD અને શિંગલ્સ વચ્ચેનું કનેક્શન

જો ક્રોનિક કિડની ડિસીઝના દર્દીને શિંગલ્સ થઈ જાય, તો તેમની શારીરિક પ્રવૃત્તિઓ અને સામાન્ય દિનચર્યા ખોરવાઈ જાય છે. અસહ્ય દુખાવો અને ફોલ્લા ઊંઘ બગાડવાની સાથે સ્વાસ્થ્યને વધુ બગાડે છે. આવી હાલતમાં ડોક્ટર પાસે જવું, નિયમિત દવાઓ લેવી અને ડાયેટ પ્લાન ફોલો કરવો પણ એક પડકાર બની જાય છે.

જ્યારે CKD તેની છેલ્લી સ્ટેજ એટલે કે 'એન્ડ-સ્ટેજ રીનલ ડિસીઝ' (ESRD) પર પહોંચે છે, ત્યારે શરીરનું ઇમ્યુન સિસ્ટમ સંપૂર્ણપણે તૂટી જાય છે. આ જ કારણ છે કે સારવારની સાથે સાથે રસીકરણ (Vaccination) જેવા પગલાં લેવા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.

શા માટે જરૂરી છે આગોતરી સાવચેતી?

કિડની (CKD) ના દર્દીઓને આવા ઇન્ફેક્શનથી સુરક્ષિત રાખવા એ તેમની સારવાર પ્રક્રિયાનો જ એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. શિંગલ્સ જેવી બીમારીઓથી બચવા માટે રસીકરણ એક ઉત્તમ ઉપાય છે. આ રસી ચેપ અને તેનાથી થતી અન્ય જટિલતાઓના જોખમને ઘણે અંશે ઘટાડે છે, જેનાથી દર્દીને લાંબા સમય સુધી સ્વસ્થ જીવન જીવવામાં મદદ મળે છે.