Lifestyle: હવે માત્ર ચોમાસાની બીમારી નથી રહી ડેન્ગ્યુ! સામાન્ય વાયરલ તાવ સમજીને ન કરો ઈગ્નોર, રાખો આ સાવચેતી

દાયકાઓથી ભારતમાં ડેન્ગ્યુને એક એવી બીમારી માનવામાં આવતી હતી, જેની ચિંતા લોકો માત્ર ચોમાસા દરમિયાન એટલે કે જૂનથી સપ્ટેમ્બર વચ્ચે જ કરતા હતા. આ ઋતુમાં જ્યારે રસ્તાઓ પર પાણી ભરાય છે અને જગ્યાએ-જગ્યાએ પાણી જમા થાય છે, ત્યારે દરેક ગલી-મહોલ્લો મચ્છરોના ઉત્પત્તિ સ્થાન બની જાય છે. તેથી જ ચોમાસામાં પાણીની ટાંકીઓ ઢાંકીને રાખવા, મચ્છરદાનીનો ઉપયોગ કરવા અને ઓક્ટોબર પછી નિશ્ચિંત થઈ જવા જેવી સલાહ આપવામાં આવતી હતી.

પરંતુ હવે આ વિચારધારા જૂની થઈ ચૂકી છે, કારણ કે ડેન્ગ્યુ હવે માત્ર ચોમાસા પૂરતો સીમિત નથી રહ્યો. ગુડગાંવની સીકે બિરલા હોસ્પિટલના એસોસિએટ ડાયરેક્ટર (ઇન્ટરનલ મેડિસિન) ડો. તુષાર તાયલ પાસેથી જાણીએ કે કેમ ડેન્ગ્યુ હવે દરેક ઋતુમાં ફેલાઈ રહ્યો છે અને તેનાથી બચવા શું કરવું જોઈએ.

ડેન્ગ્યુના કેસોમાં ચિંતાજનક વધારો

ભારતમાં ડેન્ગ્યુના કેસોની વાત કરીએ તો, વર્ષ ૨૦૨૬ના ફેબ્રુઆરી મહિનાના અંત સુધીમાં જ અંદાજે ૬,૯૨૭ કેસ નોંધાઈ ચૂક્યા હતા, જે અસામાન્ય રીતે ઘણા વધારે છે. અગાઉ એવું માનવામાં આવતું હતું કે ફેબ્રુઆરી મહિનામાં ડેન્ગ્યુ ઓછો ફેલાય છે. રોગચાળાના નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે આ સંખ્યા અગાઉના વર્ષોના ચોમાસા પહેલાના આંકડા કરતાં ઘણી વધારે હતી, જે દર્શાવે છે કે ચોમાસું બરાબર શરૂ થાય તે પહેલાં જ ડેન્ગ્યુ પગપેસારો કરી ચૂક્યો છે.

દરેક ઋતુમાં ડેન્ગ્યુ વધવાના મુખ્ય કારણો

ડેન્ગ્યુના વધતા કેસો પાછળ કોઈ અગમ્ય કારણો નથી, પરંતુ તે મોટે ભાગે આપણી પોતાની પ્રવૃત્તિઓ અને પર્યાવરણમાં આવતા બદલાવો સાથે જોડાયેલા છે:

• તાપમાનમાં વધારો: સતત વધતા તાપમાનના કારણે હવે મચ્છરોનું બ્રીડિંગ સાયકલ (પ્રજનન ચક્ર) શિયાળામાં પણ સંપૂર્ણપણે અટકતું નથી. ગરમ હવામાન મચ્છરોની સક્રિયતાનો ગાળો વધારી દે છે.

• અનિયમિત વરસાદ: ક્યારેક અતિશય ભારે વરસાદ તો ક્યારેક લાંબા દુષ્કાળ પછી અચાનક પડતો વરસાદ, આખા વર્ષ દરમિયાન અલગ-અલગ સમયે પાણી જમા થવાની સ્થિતિ ઊભી કરે છે.

• ઝડપી શહેરીકરણ: બાંધકામની જગ્યાઓ, ધાબા પર ખુલ્લી રાખેલી પાણીની ટાંકીઓ, ફેંકી દીધેલા ટાયર અને ખુલ્લી ગટરો હવે માત્ર ચાર મહિના નહીં પરંતુ બારેય મહિના મચ્છરોને પાંગરવા માટે અનુકૂળ વાતાવરણ પૂરું પાડે છે.

ડેન્ગ્યુથી બચવા માટે ડોક્ટરની ખાસ સલાહ

બારેય મહિના સફાઈની આદત બનાવો: હવે મચ્છરોથી બચવાના ઉપાયો માત્ર ચોમાસા પૂરતા મર્યાદિત ન રાખવા જોઈએ. કૂલરનું પાણી ખાલી કરવું, કુંડાની ટ્રેમાં જમા થયેલું પાણી હટાવવું અને ધાબા પર પડેલા ભંગારની નિયમિત સફાઈ રાખવી એ આખા વર્ષની આદત બનવી જોઈએ.

'વાયરલ તાવ' સમજી બેદરકાર ન રહો: ડોક્ટર્સ સલાહ આપે છે કે ડિસેમ્બર કે ફેબ્રુઆરી મહિનામાં આવતા તાવ, સાંધાના દુખાવા કે શરીર પર આવતા ચકામાને માત્ર 'મોસમી વાયરલ તાવ' સમજીને નજરઅંદાજ ન કરો. ચોમાસું નથી એટલે ડેન્ગ્યુ ન હોઈ શકે, એવું માનવું હવે મોટી ભૂલ સાબિત થઈ શકે છે.

કેસોમાં ઘટાડો એ કાયમી ઉકેલ નથી

જાહેર આરોગ્ય નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે દર વર્ષે ડેન્ગ્યુના કેસોમાં મોટો ઉતાર-ચઢાવ આવી શકે છે. કોઈ એક વર્ષમાં મોટો આઉટબ્રેક (રોગચાળો) આવ્યા પછી લોકોમાં તે વાયરસ સ્ટ્રેન સામે કામચલાઉ પ્રતિકારક શક્તિ (ઇમ્યુનિટી) વિકસી જાય છે, જેથી આગલા વર્ષે કેસ ઓછા હોઈ શકે છે. પરંતુ જ્યારે નવો સીરોટાઈપ વાયરસ ફેલાય છે, ત્યારે કેસ ફરી વધી જાય છે. તેથી સતર્કતા ક્યારેય ઓછી ન કરવી જોઈએ.

ડેન્ગ્યુની ઓળખ કેવી રીતે કરશો?

જો તાવ એક દિવસથી વધુ સમય સુધી રહે છે, તો તુરંત જ તમારા નજીકના ડોક્ટરનો સંપર્ક કરો. આ ઘરગથ્થુ ઉપચારો કે ગરમ સૂપ પીવાથી મટી જશે તેવું ધારીને બેસી ન રહો. આ માનસિકતા બદલવાની જરૂર છે કે ડેન્ગ્યુ માત્ર કેલેન્ડરના મહિના જોઈને ફેલાય છે, કારણ કે હવે ડેન્ગ્યુ માટે કોઈ ચોક્કસ સીઝન બચી નથી.