Lifestyle: સાવધાન! હવે જંતુનાશક દવાઓ સામે પણ લડતા શીખી ગયા ડેન્ગ્યૂના મચ્છરો, નવી સ્ટડીમાં ચોંકાવનારો ખુલાસો

ડેન્ગ્યૂ એક ગંભીર વાયરલ બીમારી છે, જો તેની સમયસર કાળજી ન લેવામાં આવે તો તે જીવલેણ પણ સાબિત થઈ શકે છે. તાજેતરમાં સામે આવેલા એક નવા સંશોધનમાં ખૂબ જ ચોંકાવનારો ખુલાસો થયો છે. ભારતમાં ડેન્ગ્યૂ ફેલાવતા 'એડીસ એજીપ્ટી' (Aedes aegypti) મચ્છરોમાં જંતુનાશક દવા 'આલ્ફા-સાયપરમેથ્રિન' (Alpha-cypermethrin) સામે પ્રતિકારક શક્તિ (Resistance) વિકસિત થઈ રહી છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, હવે ડેન્ગ્યૂના મચ્છરો પર જંતુનાશક દવાઓની અસર ઓછી થઈ રહી છે, જે આરોગ્ય ક્ષેત્રે મોટો ખતરો બની શકે છે.

ફ્રન્ટિયર્સ ઇન ટ્રોપિકલ ડિસીઝમાં પ્રકાશિત થયો રિપોર્ટ

વિશ્વભરમાં મચ્છરો અને કીટકોના નિયંત્રણ માટે આલ્ફા-સાયપરમેથ્રિનનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે કરવામાં આવે છે. આ સંશોધનના તારણો ફ્રન્ટિયર્સ ઇન ટ્રોપિકલ ડિસીઝ નામના જર્નલમાં પ્રકાશિત થયા છે. સંશોધકોના જણાવ્યા મુજબ, મચ્છરોમાં સંપૂર્ણ કે કાયમી પ્રતિકારક શક્તિ હજુ સુધી નથી આવી, પરંતુ આ પ્રાથમિક સંકેતો જ એક મોટો ચેતવણીરૂપ ઈશારો છે.

દિલ્હી યુનિવર્સિટીના સંશોધકોએ શું કહ્યું?

દિલ્હી યુનિવર્સિટીના સંશોધક રોહિત લાખવાણીએ જણાવ્યું હતું કે, "અમે ભારતીય એડીસ એજીપ્ટી મચ્છરો પર આલ્ફા-સાયપરમેથ્રિનના નિર્ધારિત ડોઝનો પ્રયોગ કર્યો ત્યારે ૯૭.૯૧ ટકા મચ્છરોનો નાશ થયો હતો. ૧૦૦ ટકા મૃત્યુદર ન મળવો એ સ્પષ્ટ દર્શાવે છે કે આ મચ્છરો હવે આ દવા સામે લડવાની ક્ષમતા કેળવી રહ્યા છે."

મચ્છરો કેવી રીતે જંતુનાશક દવાઓથી બચે છે?

દિલ્હી યુનિવર્સિટીના ઝૂઓલોજી વિભાગના પ્રોફેસર સરીતા કુમારે આ જૈવિક પ્રક્રિયા વિશે સમજાવતા કહ્યું:

• એન્ઝાઇમનું ઉત્પાદન: મચ્છરો ઝેરી પદાર્થો સામે રક્ષણ મેળવવા માટે શરીરમાં રક્ષણાત્મક પ્રોટીન (Detoxifying Enzymes) ઉત્પન્ન કરે છે, જે દવાના સંપર્કમાં આવ્યાના થોડા જ કલાકોમાં બની જાય છે.

• સેલ્યુલર ચેતવણી પ્રણાલી: જ્યારે જંતુનાશક મચ્છરના શરીરમાં પ્રવેશે છે, ત્યારે તેની કોષીય સિસ્ટમ એલર્ટ થઈ જાય છે. આ રક્ષણાત્મક પ્રોટીન જંતુનાશકના અણુઓ સાથે જોડાઈને તેને તોડી નાખે છે અને ઓછા નુકસાનકારક તત્વોમાં ફેરવીને બહાર ફેંકી દે છે.

સંશોધકોનું માનવું છે કે મચ્છરોની આ શારીરિક પ્રક્રિયાને સમજવી ભવિષ્યમાં નવી અને વધુ અસરકારક મચ્છર વિરોધી દવાઓ બનાવવા માટે અત્યંત જરૂરી બનશે.