International: ભારત અને નેપાળ વચ્ચે શું છે આ સુસ્તા વિવાદ? ભારતીય ગુનેગારે કાઠમંડુને અપાવ્યો હતો કબજો, સરહદ પર તણાવ

ભારત અને નેપાળ વચ્ચે સુસ્તા (Susta) ક્ષેત્રને લઈને ચાલી રહેલો સરહદી તણાવ ફરી એકવાર ઘેરો બન્યો છે. તાજેતરમાં આ મુદ્દો ત્યારે ગરમાયો જ્યારે નેપાળની બાલેન સરકારે એક આદેશ જારી કરીને આ વિસ્તારમાં નેપાળી સુરક્ષા દળોની હાજરી વધારી દીધી. આ આદેશના થોડા દિવસો બાદ જ નેપાળી સેનાની એક ટીમ મેજર જનરલ યમ બહાદુરના નેતૃત્વમાં સાદા કપડામાં અહીં પહોંચી હતી.

નેપાળી મીડિયા રિપોર્ટ્સ અનુસાર, નેપાળની આ સૈન્ય ટીમને ભારતની બોર્ડર સિક્યુરિટી ફોર્સના વિરોધનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. સરહદની રક્ષા કરતા ભારતીય સશસ્ત્ર સીમા બલ (SSB) ના જવાનોએ નેપાળી સૈન્ય ટીમને રોકીને પૂછપરછ કરી હતી. આ ઘટના બાદ ભારતે નેપાળના વિદેશ મંત્રાલય સમક્ષ પણ આ અંગે સવાલો ઉઠાવ્યા છે. આ તણાવની શરૂઆત ત્યારે થઈ જ્યારે ભારતીય જવાનોએ ગંડક નદીના કિનારે નેપાળ દ્વારા કરવામાં આવી રહેલા ડાઈક (તટબંધ)ના કામ સામે વાંધો ઉઠાવ્યો હતો.

શું છે સુસ્તા સરહદ વિવાદ?

ભારત અને નેપાળ વચ્ચે સુસ્તા દાયકાઓથી એક અત્યંત સંવેદનશીલ વિસ્તાર રહ્યો છે. આ ક્ષેત્ર ભારતના બિહાર રાજ્યના પશ્ચિમ ચંપારણ અને નેપાળના નવલપરાસી જિલ્લાની વચ્ચે ગંડક નદીના કિનારે આવેલું છે. આ નદી નેપાળમાં 'નારાયણી' તરીકે ઓળખાય છે.

નેપાળનો દાવો છે કે આ વિસ્તાર પહેલા નેપાળનો ભાગ હતો, જ્યાં તત્કાલીન રાજા મહેન્દ્રએ ૧૯૬૫માં ૪૦૦ પરિવારોને વસાવ્યા હતા. પરંતુ ૧૯૭૭માં ગંડક નદીએ પોતાનો પ્રવાહ (રસ્તો) બદલી નાખતા અહીં આવેલી મૂળ વસાહત ઉજ્જડ થઈ ગઈ હતી અને નદીની ભૌગોલિક સ્થિતિ બદલાતા સરહદનો વિવાદ શરૂ થયો.

ફરાર ગુનેગારે કેવી રીતે અપાવ્યો નેપાળને કબજો?

સુસ્તાના એક મોટા વિસ્તાર પર નેપાળનો કબજો છે, પરંતુ આ કબજાની કહાની એક ભારતીય ગુનેગાર મુન્ના ખાન સાથે જોડાયેલી છે.

• ૧૯૭૭માં નદીએ રસ્તો બદલ્યા બાદ આ વિસ્તારમાં જમીન પચાવી પાડતી નાની ગેંગ સક્રિય થઈ ગઈ હતી.

• મુન્ના ખાન તેમાંથી એક હતો, જેના પરિવારે સ્થાનિક નેપાળી રાજકારણીઓના આશીર્વાદથી અહીં ઘણી જમીન પર કબજો જમાવી લીધો હતો.

• પોતાનો કબજો જાળવી રાખવા માટે મુન્ના ખાને ૧૯૮૩માં વાલ્મિકીનગરના તત્કાલીન પોલીસ સબ-ઇન્સ્પેક્ટર (દારૂગા)ની ગોળી મારીને હત્યા કરી દીધી હતી.

• ત્યારબાદ તે નેપાળ તરફી બની ગયો અને આ વિસ્તાર પર નેપાળનો કબજો મજબૂત કરવામાં મદદ કરવા લાગ્યો.

આશ્ચર્યજનક હકીકત: જમીન માટે પોતાના દેશ સાથે ગદ્દારી કરનાર મુન્ના ખાનને નેપાળે આજે પણ નાગરિકતા આપી નથી. મુન્ના ખાન અને તેના સાથીદારો આજે પણ નેપાળી નાગરિકતા મેળવવા માટે આંદોલન કરી રહ્યા છે.

નેપાળના પીએમએ સ્વીકારી કબજાની વાત

નેપાળના વડાપ્રધાન બાલેન્દ્ર શાહે તાજેતરમાં જ સંસદ (પ્રતિનિધિ સભા)માં સ્વીકાર્યું હતું કે નેપાળે પણ ભારતની જમીન પર કબજો કર્યો છે. તેમણે કહ્યું હતું, "વડાપ્રધાન બન્યા પછી મને ખબર પડી કે માત્ર ભારતે જ નહીં, પરંતુ નેપાળે પણ કેટલીક જગ્યાએ ભારતની જમીન પર કબજો કર્યો છે. બંને પક્ષોએ આ મામલે વિચારવાની જરૂર છે." તેમના આ નિવેદન પર નેપાળમાં ભારે હોબાળો થયો હતો અને વિપક્ષે આ નિવેદનને ભારત સામે કાઠમંડુની સ્થિતિ નબળી પાડનારું ગણાવ્યું હતું.