International: 'ભારત બેદરકાર છે, વાયદા પૂરા નથી કરતું', બુલેટ ટ્રેન પ્રોજેક્ટમાં વિલંબ પર જાપાનના પૂર્વ મંત્રી ભડક્યા; કાઢ્યો બળાપો

મુંબઈ-અમદાવાદ બુલેટ ટ્રેન પ્રોજેક્ટને (Mumbai-Ahmedabad Bullet Train Project) લઈને જાપાનના પૂર્વ મંત્રી હિદેકી માકિહારાએ ભારત પર ગંભીર અને સનસનાટીભર્યા આક્ષેપો કર્યા છે. તેમણે આ પ્રોજેક્ટમાં થઈ રહેલા વિલંબ માટે ભારતને 'બેદરકાર' અને 'વાયદા પૂરા ન કરનાર' ગણાવ્યું છે. શિન્કાન્સેન (Shinkansen) ટેક્નોલોજી પર વાત કરતા તેમણે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર લખ્યું, "હું પોતે ભારતમાં આ પ્રોજેક્ટ સાથે જોડાયેલો હતો, પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય બેઠકોમાં ભારતીય પક્ષ તરફથી વારંવાર ઘોર બેદરકારી જોવા મળી હતી. તેઓ ગમે તે થાય પોતાના વાયદા પૂરા નથી કરતા."

જાપાનના પૂર્વ મંત્રીની નારાજગીનું અસલી કારણ શું છે?

આ વિવાદ પાછળ પ્રોજેક્ટમાં થયેલો ભારે વિલંબ, બજેટમાં ૮૦% થી વધુનો વધારો (૧.૧ લાખ કરોડથી વધીને ૧.૯૮ લાખ કરોડ થવું) અને ટેક્નોલોજી ટ્રાન્સફર અંગેની વાટાઘાટો નિષ્ફળ જવી જવાબદાર છે. જાપાનના પૂર્વ મંત્રી મુખ્યત્વે ત્રણ બાબતો પર ભડક્યા છે:

• સિગ્નલિંગ સિસ્ટમમાંથી જાપાન આઉટ: શરૂઆતમાં નક્કી થયું હતું કે આ પ્રોજેક્ટમાં સંપૂર્ણ જાપાની શિન્કાન્સેન સિસ્ટમ વપરાશે, જે એક કમ્પ્લીટ પેકેજ (ટ્રેન, ટ્રેક અને ડિજિટલ સિગ્નલિંગ) છે. પરંતુ ભારતે જાપાની સિસ્ટમના ઊંચા ભાવો અને એકાધિકારને તોડવા માટે વૈશ્વિક ટેન્ડર બહાર પાડીને જર્મન કંપની સીમેન્સને (Siemens) ETCS Level-2 યુરોપિયન સિગ્નલિંગ સિસ્ટમનો કોન્ટ્રેક્ટ આપી દીધો.

• ટ્રેન સેટ પણ ભારત જાતે બનાવશે: જાપાનને આશા હતી કે ભારત તેની પાસેથી કરોડો ડોલરની ટ્રેનો ખરીદશે. પરંતુ ભારતે 'મેક ઇન ઇન્ડિયા' (Make in India) વ્યૂહરચના હેઠળ વંદે ભારત બનાવતી કંપનીઓ (BEML-Medha) ને હાઇ-સ્પીડ ટ્રેન સેટ બનાવવાનો કોન્ટ્રેક્ટ સોંપી દીધો છે.

જાપાનની સુરક્ષા અંગે ચિંતા: ટેક્નિકલ 'ખીચડી' બનાવવાનો દાવો

જાપાની અખબાર 'તોયો કીઝાઈ' ના અહેવાલ મુજબ, જાપાની રેલવે એન્જિનિયરોએ ચેતવણી આપી છે કે શિન્કાન્સેનનો ઝીરો-એક્સિડન્ટ (શૂન્ય અકસ્માત) નો રેકોર્ડ એટલા માટે છે કારણ કે તેનો ટ્રેક, ટ્રેન અને સિગ્નલિંગ સંપૂર્ણ રીતે એકબીજા સાથે જોડાયેલા હોય છે. જાપાની ટ્રેક અને ટ્રેન (Shinkansen E5/E3 સીરીઝ) પર યુરોપિયન સિગ્નલિંગ સિસ્ટમ થોપવી એ ટેક્નિકલ રીતે એક 'ખીચડી' બનાવવા જેવું છે, જેનાથી અકસ્માતનું જોખમ વધી શકે છે. જાપાનનું માનવું છે કે ભારતે માત્ર ૦.૧% ના સસ્તા વ્યાજદરે લોન લેવા માટે જાપાન સાથે હાથ મિલાવ્યા હતા અને હવે પોતાની મરજી ચલાવી રહ્યું છે.

ભારત સરકારનો પક્ષ અને પ્રોજેક્ટની વર્તમાન સ્થિતિ

બીજી તરફ, ભારતીય અધિકારીઓનું કહેવું છે કે જાપાન તરફથી ટ્રેન સેટ અને લાંબા ગાળાના મેન્ટેનન્સ માટે ખૂબ જ વધુ કિંમતો વસૂલવામાં આવી રહી હતી, જે દેશના આર્થિક હિતમાં નહોતી. તમામ વિવાદો છતાં, જાપાની સરકારી એજન્સી (JICA) એ પ્રોજેક્ટનું ફંડિંગ રોક્યું નથી.

પ્રોજેક્ટની નવી ડેડલાઇન: કેન્દ્રીય મંત્રીના જણાવ્યા અનુસાર, મહારાષ્ટ્રમાં તત્કાલીન ઉદ્ધવ ઠાકરે (MVA) સરકાર દ્વારા રાજકીય કારણોસર જમીન સંપાદન રોકવામાં આવ્યું હતું, જેના લીધે આ મોટો વિલંબ થયો. જો કે, હવે તમામ અડચણો દૂર થઈ ગઈ છે. ૫૦૮ કિમી લાંબો આ પ્રોજેક્ટ વર્ષ 2027 સુધીમાં આંશિક રીતે અને 2029 સુધીમાં સંપૂર્ણ રીતે કાર્યરત કરવાનું લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યું છે.