Dharmdarshan: સીખ લગ્નમાં કઈ-કઈ વિધિઓ હોય છે? રોકાથી લઈને આનંદ કારજ સુધી, જાણો વિવાહની પરંપરાઓ વિશે

લગ્ન એ માત્ર બે વ્યક્તિઓનું જ નહીં પરંતુ બે પરિવારોનું પવિત્ર મિલન છે. જે રીતે હિન્દુ ધર્મમાં સાત ફેરાની વિધિનું વિશેષ મહત્વ છે, તેવી જ રીતે સિખ લગ્નમાં પણ કેટલીક અનોખી પરંપરાઓ છે જે વિવાહ પ્રસંગને અત્યંત ખાસ અને આધ્યાત્મિક બનાવે છે. ગુરુદ્વારામાં સંપન્ન થતા આ લગ્નો હિન્દુ વિવાહ પદ્ધતિ સાથે ઘણી સામ્યતા ધરાવે છે. ચાલો જાણીએ સિખ લગ્નમાં નિભાવવામાં આવતી મુખ્ય વિધિઓ વિશે.

૧. રોકા સેરેમની અને કુરમઈ (સગાઈ)

સિખ લગ્નની શરૂઆત 'રોકા' સેરેમનીથી થાય છે, જે બંને પરિવારો તરફથી લગ્નની સત્તાવાર મંજૂરીનું પ્રતીક છે. ત્યારબાદ 'કુરમઈ' એટલે કે સગાઈની વિધિ થાય છે, જેમાં વર-વધૂ એકબીજાને વીંટી પહેરાવે છે. આ વિધિ ગુરુદ્વારામાં અથવા વરરાજાના ઘરે યોજાય છે.

૨. ઢોલકી, મહેંદી અને વટના સેરેમની

લગ્ન પહેલાં બંને પક્ષના લોકો એકઠા થઈને પંજાબી ગીતો અને ડાન્સ સાથે 'ઢોલકી નાઈટ્સ' ની ઉજવણી કરે છે. ત્યારબાદ 'મહેંદી' અને 'વટના' (હળદર) ની વિધિ થાય છે. હળદરનો લેપ વર-વધૂને સકારાત્મક ઊર્જા આપે છે અને ત્વચાને નવો નિખાર આપે છે.

૩. ચૂડા અને કલીરે સેરેમની

સિખ લગ્નમાં વધૂના મોસાળ પક્ષ તરફથી મામા દ્વારા લાલ અને સફેદ રંગનો પવિત્ર 'ચૂડા' પહેરાવવામાં આવે છે. આ પછી વધૂના ચૂડામાં 'કલીરે' બાંધવામાં આવે છે. કન્યા કુંવારી છોકરીઓના માથા પર કલીરે હલાવે છે અને જેના પર તે પડે તેના લગ્ન ટૂંક સમયમાં થાય તેવી લોકમાન્યતા છે.

૪. સેહરા બંધી, બારાત અને મિલની

લગ્નના દિવસે વરરાજાના ઘરે વડીલો દ્વારા 'સેહરા બંધી' કરીને આશીર્વાદ આપવામાં આવે છે. ત્યારબાદ ઢોલ-નગારા સાથે બારાત પ્રસ્થાન કરે છે. જાન આગમન સમયે બંને પક્ષના વડીલો એકબીજાને ભેટ આપીને 'મિલની' ની વિધિ પૂર્ણ કરે છે.

૫. આનંદ કારજ (લગ્નના ફેરા)

સિખ લગ્નનું સૌથી મુખ્ય અંગ 'આનંદ કારજ' છે, જે ગુરુદ્વારા સાહિબમાં શ્રી ગુરુ ગ્રંથ સાહિબની સમક્ષ થાય છે. હિન્દુ લગ્નના સાત ફેરાની સરખામણીએ આનંદ કારજમાં પવિત્ર ગુરુ ગ્રંથ સાહિબની આસપાસ ૪ પવિત્ર 'લાવાં' (ફેરા) લેવામાં આવે છે.

૬. વિદાય અને ગૃહ પ્રવેશ

આનંદ કારજ બાદ ભાવુક વાતાવરણમાં વિદાયની રસમ થાય છે. વધૂ પોતાના સાસરે પહોંચે ત્યારે સાસુ દ્વારા તેના અને વરરાજાના માથા પરથી પાણી ઉતારીને (ઓવારણાં લઈને) પરંપરાગત રીતે ગૃહ પ્રવેશ કરાવવામાં આવે છે.