Dharmdarshan: પંજાબી લગ્નમાં 'વટના સેરેમની' શું હોય છે? હિન્દુ વિવાહની હળદર રસમથી કેવી રીતે છે અલગ?

પંજાબી લગ્નો પોતાની અનંત મસ્તી, ઉત્સાહ અને રોનક માટે માત્ર ભારતમાં જ નહીં પરંતુ સમગ્ર વિશ્વમાં પ્રખ્યાત છે. પંજાબી વિવાહ પ્રસંગોમાં સ્વાદિષ્ટ વાનગીઓ, પરંપરાગત પોશાક અને ભાંગડાનો અદભુત સંગમ જોવા મળે છે. આમ તો હિન્દુ લગ્નોમાં પણ અનેક સુંદર વિધિઓ હોય છે, પરંતુ પંજાબી લગ્નની વિધિઓની વાત જ નિરાળી છે.

પંજાબી વિવાહની આવી જ એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને પવિત્ર વિધિ છે 'વટના' (Vatna). આ રસમ વર અને વધૂને ખરાબ નજરથી બચાવે છે અને લગ્નની પવિત્રતા જાળવી રાખે છે. પંજાબના કેટલાક વિસ્તારોમાં આ વિધિને 'મઈયાં' (Maiyan) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. ચાલો જાણીએ શું છે વટના અને તેનું મહત્વ.

શું છે વટના વિધિ?

સામાન્ય રીતે પંજાબી લગ્નમાં વટનાની રસમ લગ્નના એક દિવસ પહેલાં યોજવામાં આવે છે. વિધિ દરમિયાન વર કે વધૂને લાકડાની ચોકી (પાટલા) પર બેસાડવામાં આવે છે અને તેમના માથા પર 'ફુલકારી' (પંજાબી પરંપરાગત દુપટ્ટો) પકડવામાં આવે છે. આ રસમ ખુલ્લા આંગણા કે ગાર્ડનમાં થાય છે, જ્યાં સગા-સંબંધીઓ અને મિત્રો એકઠા થઈને પરંપરાગત લગ્નગીતો ગાય છે.

જ્યાં વર-વધૂ બેસે છે તે જગ્યાને સુંદર રંગોળીથી સજાવવામાં આવે છે. વટના માટે હળદર, બેસન અને સરસવના તેલનું ખાસ ઉબટન (લેપ) તૈયાર કરવામાં આવે છે. પરિવારના સભ્યો અને સંબંધીઓ એક પછી એક આવીને વર અને વધૂના ચહેરા તથા હાથ-પગ પર આ ઉબટન લગાવે છે.

વટના રસમનું મહત્વ

વટના વિધિ પાછળ ધાર્મિક અને પ્રાકૃતિક બંને કારણો રહેલા છે. હળદર અને બેસનનો આ લેપ વર-વધૂની ત્વચામાં નિખાર લાવે છે અને કુદરતી સુંદરતા આપે છે. પ્રાચીન સમયમાં જ્યારે બ્યૂટી પાર્લર કે કેમિકલ પ્રોડક્ટ્સ નહોતા, ત્યારે આ કુદરતી ઉબટનથી ત્વચાને ચમકાવવામાં આવતી હતી. આ ઉપરાંત હળદરને શુભ માનવામાં આવતી હોવાથી તે વર-વધૂને નકારાત્મક ઊર્જાથી બચાવે છે.

હિન્દુ લગ્નોની હળદર સેરેમનીથી કેવી રીતે અલગ?

જો હિન્દુ લગ્નો સાથે તુલના કરીએ તો વટના એ 'હળદર સેરેમની'નું જ પંજાબી સ્વરૂપ છે. પંજાબી ભાષામાં હળદરના લેપને 'વટના' કહેવામાં આવે છે. હિન્દુ લગ્નોમાં જ્યાં માત્ર હળદર અને પાણી કે દૂધનું મિશ્રણ વપરાય છે, ત્યાં પંજાબી વટનામાં સરસવનું તેલ અને બેસન ઉમેરીને ખાસ ઉબટન બનાવાય છે અને ફુલકારી ચાદર તથા રંગોળી સાથે તેને વિશિષ્ટ રીતે ઉજવવામાં આવે છે.