Dharmdarshan: આકાશમાં 7 નહીં, છુપાયેલા છે ૮ તારા, જાણો સપ્તર્ષિ મંડળના એકમાત્ર મહિલા 'અરુંધતી'નું અદભુત રહસ્ય

હિન્દુ ધર્મગ્રંથો અને પુરાણોમાં સપ્તર્ષિઓનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. પૌરાણિક કથાઓ અનુસાર સપ્તર્ષિઓને બ્રહ્માજીના માનસ પુત્ર માનવામાં આવે છે. આકાશમાં ઉત્તર દિશામાં દેખાતા ૭ તારાઓના સમૂહને સપ્તર્ષિ તારામંડળ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

આ ૭ તારાઓના નામ પ્રાચીન કાળના સપ્તર્ષિઓ પરથી રાખવામાં આવ્યા છે, જેમાં ક્રતુ, પુલહ, પુલસ્ત્ય, અત્રિ, અંગિરસ, વસિષ્ઠ અને મરીચિનો સમાવેશ થાય છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે આ સપ્તર્ષિ મંડળમાં ૭ નહીં પરંતુ વાસ્તવમાં ૮ તારા છે?

કોણ હતાં દેવી અરુંધતી?

સપ્તર્ષિ મંડળમાં 'વસિષ્ઠ' નામનો જે તારો છે, તે વાસ્તવમાં જોડિયો તારો છે. તેમાં એક તારો મહર્ષિ વસિષ્ઠનો છે અને તેની બિલકુલ પાસે એક નાનો તારો દેખાય છે જે તેમની પત્ની 'અરુંધતી' નો છે. આકાશમાં વસિષ્ઠ તારો સ્થિર રહે છે જ્યારે અરુંધતી તારો તેમની પરિક્રમા કરે છે. સપ્તર્ષિ તારામંડળમાં ઋષિઓની સાથે સ્થાન પામનારાં અરુંધતી એકમાત્ર સ્ત્રી અને પત્ની છે, જેઓ સદા પોતાના પતિ સાથે રહે છે.

હિન્દુ વિવાહ પ્રસંગોમાં પૂજા-વિધિ દરમિયાન પંડિતો નવદંપતીને આકાશમાં 'અરુંધતી નક્ષત્ર' ના દર્શન કરાવે છે. શાસ્ત્રોમાં આ રિવાજને 'અરુંધતીદર્શનન્યાયઃ' કહેવામાં આવે છે, જે પતિ-પત્નીના પરસ્પર પ્રેમ, સમર્પણ અને એકબીજા પરની નિર્ભરતાનું પ્રતીક છે.

સપ્તર્ષિઓમાં અરુંધતીને કેવી રીતે મળ્યું સ્થાન?

પૌરાણિક કથા અનુસાર, એકવાર જ્યારે સપ્તર્ષિઓ હિમાલયમાં ઘોર તપસ્યામાં લીન હતા, ત્યારે પૃથ્વી પર સતત ૧૨ વર્ષ સુધી વરસાદ ન થયો. ચારેય બાજુ ભયાનક દુષ્કાળ પડ્યો અને નદી-નાળાં તથા ઝાડ-પાન સૂકાઈ ગયા.

તે સમયે દેવી અરુંધતીએ કઠોર તપસ્યા કરી, જેનાથી પ્રસન્ન થઈને ભગવાન શિવ બ્રાહ્મણના વેશમાં તેમની સમક્ષ પ્રગટ થયા. અન્ન ન હોવા છતાં અરુંધતીએ કંદમૂળ શોધીને અત્યંત શ્રદ્ધાથી ભગવાન શિવને ભોજન કરાવ્યું. આ ભક્તિથી પ્રસન્ન થઈને ભોળાનાથે સમગ્ર દેશમાં મુસળધાર વરસાદ વરસાવ્યો. ત્યારબાદ ભગવાને પોતાના વાસ્તવિક રૂપમાં પ્રગટ થઈને અરુંધતીને સપ્તર્ષિ મંડળમાં અજર-અમર સ્થાન પ્રાપ્ત કરવાનું વરદાન આપ્યું.