Dharmdarshan: ગણેશજીને કેટલી પત્નીઓ હતી? ગણપતિના વિવાહ સાથે જોડાયેલા આ રહસ્યો વિશે કદાચ તમે નહીં જાણતા હોવ

હિન્દુ ધર્મમાં ભગવાન ગણેશને પ્રથમ પૂજનીય માનવામાં આવે છે. તેમને વિઘ્નહર્તા અને દરેક શુભ કાર્યના રક્ષક તરીકે પૂજવામાં આવે છે. તેમના જન્મ અને ગજાનન સ્વરૂપ ધારણ કરવા વિશે શિવ મહાપુરાણમાં અનેક કથાઓ પ્રચલિત છે. તેવી જ રીતે તેમના વિવાહને લઈને પણ પુરાણોમાં વિવિધ રસપ્રદ વાર્તાઓ જોવા મળે છે. ઘણા લોકોના મનમાં પ્રશ્ન થાય છે કે ગણપતિના વિવાહ કોની સાથે થયા હતા અને તેમની કેટલી પત્નીઓ હતી.

ગણપતિને કેટલી પત્નીઓ હતી?

પૌરાણિક કથાઓ અનુસાર, મુખ્યત્વે ગણપતિની બે પત્નીઓ - રિદ્ધિ અને સિદ્ધિ છે. આ બંને માત્ર તેમની પત્નીઓ જ નહીં પરંતુ માનવ સમૃદ્ધિના બે પાસાંનું પ્રતીક છે. રિદ્ધિ ભૌતિક સુખ-સમૃદ્ધિ અને સાંસારિક સફળતા દર્શાવે છે, જ્યારે સિદ્ધિ આધ્યાત્મિક જ્ઞાન અને આંતરિક શક્તિનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

ગણપતિના વિવાહ કેવી રીતે થયા?

શિવ મહાપુરાણ અનુસાર એક કથા તુલસીજીના પ્રસ્તાવથી શરૂ થાય છે. એકવાર તુલસીજી ગણેશજીના ધ્યાનમગ્ન સ્વરૂપ પર મોહિત થઈ ગયા હતા. જોકે, ગણેશજીએ આજીવન બ્રહ્મચારી રહેવાનો સંકલ્પ લીધો હોવાથી તેમણે નમ્રતાપૂર્વક પ્રસ્તાવ અસ્વીકાર કર્યો. આનાથી ક્રોધિત થઈને તુલસીજીએ ગણેશજીને બે વિવાહ થવાનો શ્રાપ આપ્યો હતો. આ શ્રાપના કારણે આગળ જઈને તેમના વિવાહ રિદ્ધિ અને સિદ્ધિ સાથે થયા.

શિવ પુરાણમાં ગણપતિ વિવાહ અંગે શું ઉલ્લેખ છે?

શિવ પુરાણની રુદ્ર સંહિતા અનુસાર, એકવાર માતા પાર્વતી અને ભગવાન શિવે ગણેશજી અને કાર્તિકેય વચ્ચે સ્પર્ધા યોજી કે જે પૃથ્વીની પરિક્રમા કરીને પહેલા આવશે તેના વિવાહ પહેલા કરવામાં આવશે. કાર્તિકેય તરત જ પોતાના વાહન પર બેસીને નીકળી ગયા, પરંતુ ગણેશજીએ માત્ર પોતાના માતા-પિતાની પરિક્રમા કરીને બેસી ગયા અને કહ્યું કે માતા-પિતા જ તેમના માટે સમગ્ર સૃષ્ટિ છે. ગણેશજીની આ બુદ્ધિથી પ્રસન્ન થઈને તેમના વિવાહ પ્રજાપતિ વિશ્વરૂપની પુત્રીઓ રિદ્ધિ અને સિદ્ધિ સાથે કરાવવામાં આવ્યા.

શું રિદ્ધિ-સિદ્ધિ સિવાય અન્ય પત્નીઓ પણ હતી?

કેટલીક અન્ય પૌરાણિક માન્યતાઓ અનુસાર, ગણેશજી જ્યારે જાન લઈને જઈ રહ્યા હતા ત્યારે ગંગા કિનારે સાધના કરી રહેલા 'શ્રી' સાથે તેમની મુલાકાત થઈ અને તેમણે 'શ્રી'ને પત્ની સ્વરૂપે સ્વીકાર્યા. આ સિવાય વિશ્વરૂપના મુનીમની બે પુત્રીઓ પુષ્ટિ અને તુષ્ટિને પણ ગણપતિની પત્નીનો દર્જ આપવામાં આવે છે. આ રીતે કેટલીક કથાઓમાં શ્રી, તુષ્ટિ, પુષ્ટિ, રિદ્ધિ અને સિદ્ધિ એમ પાંચ પત્નીઓનો પણ ઉલ્લેખ મળે છે.

પરંતુ સર્વમાન્ય અને મુખ્ય પૌરાણિક કથાઓમાં ગણેશજીની બે જ પત્નીઓ રિદ્ધિ અને સિદ્ધિ માનવામાં આવે છે.