Dharmdarshan: શું તમે પણ ચરણામૃત અને પંચામૃતને એક જ સમજો છો? આજે જ જાણી લો આ મોટો તફાવત

ઘર કે મંદિરમાં ભગવાનની પૂજા-આરતી દરમિયાન અનેક પ્રકારના વિશેષ ભોગ ચડાવવામાં આવે છે. પૂજા પૂરી થયા પછી ભક્તોને પ્રસાદ વહેંચવામાં આવે છે. આ પ્રસાદમાં ચરણામૃત કે પંચામૃત મુખ્યત્વે આપવામાં આવે છે. જો કે, મોટાભાગના લોકો આ બંનેને એક જ માને છે અને તેમની વચ્ચેનો તફાવત જાણતા નથી.

સનાતન ધર્મ અને શાસ્ત્રોમાં ચરણામૃત અને પંચામૃત બંનેનું અલગ-અલગ ધાર્મિક મહત્વ અને તેને બનાવવાની રીત છે. તો ચાલો જાણીએ આ બંને વચ્ચે શું તફાવત છે.

શું છે ચરણામૃત?

ચરણામૃતનો સરળ અર્થ થાય છે 'ભગવાનના ચરણોનું અમૃત'. જ્યારે ભગવાનની મૂર્તિને સ્નાન કરાવવામાં આવે છે, ત્યારે તે જળને ચરણામૃત કહેવાય છે.

• સામગ્રી: ચરણામૃત બનાવવા માટે શુદ્ધ જળ, ગંગાજળ, તુલસીના પાન અને ચંદનનો ઉપયોગ થાય છે.

• વાસણ: ચરણામૃતને તાંબાના વાસણમાં રાખવું અત્યંત શુભ માનવામાં આવે છે.

• મહત્વ: ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, ચરણામૃત ગ્રહણ કરવાથી વ્યક્તિના જીવનમાં સકારાત્મક ઊર્જાનો સંચાર થાય છે અને અનેક પાપોનો નાશ થાય છે.

શું છે પંચામૃત?

પંચામૃતનો અર્થ થાય છે 'પાંચ અમૃત સમાન પવિત્ર વસ્તુઓનું મિશ્રણ'. આનો ઉપયોગ ભગવાનના અભિષેક માટે થાય છે.

• સામગ્રી: પંચામૃત બનાવવા માટે મુખ્યત્વે ૫ વસ્તુઓ - ગાયનું દૂધ, દહીં, ઘી, મધ અને સાકર (ખાંડ) નો ઉપયોગ થાય છે.

• વાસણ: પંચામૃતને ચાંદી, કાંસા અથવા માટીના વાસણમાં રાખવું ઉત્તમ માનવામાં આવે છે. (યાદ રાખો, પંચામૃતમાં દહીં હોવાથી તેને ક્યારેય તાંબાના વાસણમાં ન રાખવું જોઈએ).

• મહત્વ: આ સ્વાદમાં મીઠું હોય છે અને તેને ગ્રહણ કરવાથી ભક્તો પર દેવી-દેવતાઓના આશીર્વાદ હંમેશા બનેલા રહે છે.

વધેલા ચરણામૃત કે પંચામૃતનું શું કરવું?

ઘણીવાર પૂજા પછી ચરણામૃત કે પંચામૃત વધી જાય છે. તેને ભૂલથી પણ ક્યારેય સિંક કે ગટરમાં ન વહાવવું જોઈએ, આવું કરવું અશુભ માનવામાં આવે છે. જો તે વધી જાય, તો તેને આદરપૂર્વક તુલસીના ક્યારામાં અથવા અન્ય કોઈ પવિત્ર છોડના મૂળમાં અર્પણ કરી દેવું જોઈએ.