Dharmdarshan: રાવણે કેવી રીતે બનાવી હતી રુદ્ર વીણા? વાંચો આ દિવ્ય વાદ્ય યંત્રની અનોખી કથા

રામાયણ ગ્રંથમાં એવી ઘણી રહસ્યમય કથાઓ છે જેના વિશે આજે પણ મોટાભાગના લોકો અજાણ છે. આ ગ્રંથમાં જ્યારે ધરતી પર અસુરોનો વાસ હતો ત્યારનો ઉલ્લેખ મળે છે. એ સમયે એક એવું નામ હતું જે દરેક લોકમાં ગૂંજતું હતું અને માનવો તેમજ દેવો બંનેને ડરાવતું હતું—એ નામ હતું રાવણ.

રાવણ એક શક્તિશાળી અસુર હોવાની સાથે અનેક માયાવી અને દિવ્ય કલાઓનો જ્ઞાતા પણ હતો. તેણે દિવ્ય 'શિવ તાંડવ સ્તોત્ર'ની રચના કરી હતી. આ સિવાય રાવણે કેટલીક એવી અનોખી વસ્તુઓનું નિર્માણ પણ કર્યું હતું જે બહુ ઓછા લોકો જાણે છે. તેમાંથી એક હતી રુદ્ર વીણા, જેને સૌથી શક્તિશાળી ધ્વનિ ઉત્પન્ન કરનારું વાદ્ય યંત્ર માનવામાં આવે છે.

લંકાપતિ રાવણ અને ઋષિ અગસ્ત્ય વચ્ચેની સ્પર્ધા

એક પૌરાણિક કથા અનુસાર, લંકાપતિ રાવણ અને ઋષિ અગસ્ત્ય વચ્ચે એક સ્પર્ધા યોજાઈ હતી. નક્કી કરવામાં આવ્યું હતું કે જે પણ આ સ્પર્ધા જીતશે તેને સમગ્ર બ્રહ્માંડનો સૌથી શક્તિશાળી પ્રાણી માનવામાં આવશે. સ્પર્ધા એ હતી કે એક વિશાળ પર્વત સામે બેસીને બંનેમાંથી જે પણ પોતાની વિદ્યા અને સિદ્ધિથી પર્વતને સૌથી પહેલા ઓગાળી દેશે, તે વિજેતા બનશે. જ્યારે સ્પર્ધા શરૂ થઈ ત્યારે ઋષિ અગસ્ત્યએ એક વીણા વગાડવાનું શરૂ કર્યું. જોતજોતામાં તેમના સંગીત અને વીણાની દિવ્ય ધ્વનિથી તે પર્વત તુરંત જ ઓગળવા લાગ્યો.

ત્યારબાદ જ્યારે રાવણનો વારો આવ્યો, ત્યારે તેણે પોતાની પૂરી સિદ્ધિ અને શક્તિ લગાવીને પર્વતને ઓગાળવાનો પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ તે નિષ્ફળ રહ્યો.

રાવણે કેવી રીતે કરી રુદ્ર વીણાની રચના?

સ્પર્ધામાં હારી ગયા બાદ રાવણે ઋષિ અગસ્ત્ય સામે શિર નમાવીને પોતાની હાર સ્વીકારી લીધી અને તેમની પાસે આ વીણાનું રહસ્ય પૂછ્યું. રાવણે પૂછ્યું કે, "તમારી પાસે એવી કઈ સિદ્ધિ છે જેનાથી આ અશક્ય કાર્ય શક્ય બન્યું?" ત્યારે ઋષિ અગસ્ત્યએ જણાવ્યું કે તેઓ જે વીણા વગાડી રહ્યા હતા તેનો તાર 'યાજી' નામના એક વિશેષ પ્રાણીની નસમાંથી બનાવવામાં આવ્યો હતો. ઋષિ અગસ્ત્ય પાસેથી આ મહાજ્ઞાન મેળવ્યા બાદ રાવણે ભગવાન શિવને પ્રસન્ન કરવા માટે આ જ જ્ઞાનનો ઉપયોગ કરીને 'રુદ્ર વીણા'ની રચના કરી હતી.

આ વીણાનું નામ 'રુદ્ર વીણા' કેમ પડ્યું?

રાવણ ભગવાન શિવનો અનન્ય ભક્ત હતો. જ્યારે તેણે આ વીણાનું નિર્માણ કર્યું ત્યારે તેનું નામ 'રુદ્ર વીણા' રાખ્યું, કારણ કે ભગવાન શિવનું એક નામ 'રુદ્ર' પણ છે.

રુદ્ર વીણાનો અર્થ થાય છે 'શિવની વીણા'. રાવણે આ વીણા મૂળભૂત રીતે ભગવાન શિવને ભેટ આપવા માટે જ બનાવી હતી, જે પાછળથી રાવણનું જ એક મુખ્ય વાદ્ય યંત્ર બની ગઈ. એવું માનવામાં આવે છે કે આ વીણામાં એટલી દિવ્ય શક્તિ હતી કે જ્યારે તેને વગાડવામાં આવતી ત્યારે આસપાસની નિર્જીવ મૂર્તિઓ પણ જીવંત થઈ જતી હતી.